با برنج کاغذ خوراکی بساز و آزمایش کن

0/5

به ساختن کاغذ علاقه دارید؟ به آشپزی یا درست کردن شیرینی علاقه دارید؟ در هر صورت این پروژه به درد شما میخورد. چون میخواهیم با آرد کاغذ بسازیم.

هدف: مقایسۀ خاصیتهای سه نوع کاغذ خوراکی ساخته شده با آرد برنج.

 موضوععلوم تغذیه
 دوره سنیسالهای آخر دبستان
میزان دشواریپیچیده
زمان مورد نیازیک تا دو روز
هزینه بسیار کم
 پیش نیازندارد
 دسترسی به مواددر دسترس

کاغذ از تارها یا الیاف موجود در گیاهان ساخته شده است. تارهای نازک در همۀ گیاهان و درهمۀ اندامهای آن وجود دارد. این رشته ها از جنس سلولز هستند و در ساقه، تنه، برگ و حتی برگ گلها میتوان آنها را یافت. همین تارها هستند که باعث میشوند، چوب، اینقدر سِفت و محکم باشد. اگر به یک برگ درخت نگاه کنید، میبینید که رگبرگهایی دارد که شکل آن را حفظ میکند و از خَم شدنِ آن جلوگیری میکند. الیاف سلولوزی در این رگبرگها هم هستند و باعث میشوند که برگ هم نسبتاً استحکام داشته باشد. سلولوز حتی در میوه و دانۀ گیاهان هم وجود دارد. اگر از دانۀ گندم قبل از گرفتنِ سبوسِ آن آرد تهیه شود، این آرد تا 2 درصد سلولز خواهد داشت. آرد نان سنگک سلولز بیشتر و آرد نان لواش سلولز بسیار کمتری دارد. چوب حدود 50 درصد سلولز دارد.

سلولز خواصی دارد که آن را برای ساختن کاغذ مناسب میکند. کاغذ ماده است که کاملاً انعطاف پذیر است یعنی به راحتی خم میشود اما باز به حالت اول خود برمیگردد. برای همین است که میتوان کاغذ را به راحتی لوله کرد. در این مورد آن را با شیشه، آهن و نان خشک مقایسه کنید. اگر یک ورقۀ شیشه ای به نازکیِ کاغذ را بخواهیم خم کنیم فوراً میشکند. ورقۀ آهنی به سختی خم میشود اما به حالت اول خود برنمیگردد. کاغذ به خاطرِ نازکیش ممکن است ماده ای کم استقامت به نظر برسد اما به راستی ماده ای سفت و سَخت است. قلمدان خطاطی را از خمیر کاغذ میسازند. برای این که بفهمید کاغذ چقدر سخت است، لبه های آن را آزمایش کنید. مواظب باشید چون ممکن است لبۀ کاغذ پوست شما را بِبُرَد.

برای ساختنِ کاغذی محکمتر و نرمتر، به آن نشاسته اضافه میکنند. نشاسته ماده ای است که اگرچه شیرین نیست اما در واقع از قند تشکیل شده است. نشاسته هم یک فراوردۀ گیاهی است و در سیب‌زمینی و برنج و گندم فراوان است. فرنی غذایی است که با نشاسته درست میشود. اگر پخته شدن فرنی را دیده باشید، میدانید که وقتی به نشاسته آب اضافه شود و گرم شود، حجم آن زیاد میشود و یک مادۀ خمیری شکل به وجود میاورد. این ماده در واقع شبکه ای است از دانه های نشاسته که همه به هم متصل هستند. به همین سَبَب این ماده چسبناک است و وقتی به کاغذ اضافه شود و خشک شود موجب میشود که کاغذ سِفت تر شود.

کاغذ را میشود خورد چون هم نشاسته و هم سلولز قابل خوردن هستند. اما چون به بسیاری از کاغذها مواد شیمیایی اضافه شده است و همینطور چون کاغذ ممکن است کثیف باشد،هیچوقت این کار را نکنید! تازه! کاغذ اصلا! خوشمزه هم نیست. بهتر است کمی صبر کنید چون در این طرح میخواهیم کاغذی بسازیم که هم خالی از مواد شیمیایی خطرناک باشد و هم خوشمزه تر باشد.

در این طرح با آردِ برنج، نشاسته و آب چند نوع کاغذ میسازیم. و برای این که بدانیم هر یک از مواد چه تأثیری در شکل و نرمی و سِفتی آن میگذارد، همۀ آنها را یک جور نمیسازیم. اولی را فقط با آرد برنج به همراه الیاف سلولز و دومی را با آرد برنج و نشاسته و سومی را فقط با نشاسته میسازیم. نشاسته هیچ الیافی ندارد. نشاسته میتواند به خاطر حالت چسبناکی که دارد کاغذ را سِفت تر کند و سطح آن را نرم کند. پیش از درست کردنِ این سه نوع کاغذ میتوانید شکل و خواص هر یک را حدس بزنید.

از این نوع کاغذهای خوردنی میتوانید خیلی جاها استفاده کنید، مردم از آنها برای تزئین کردن کیکها استفاده میکنند اما حتما اگر فکر کنید استفاده های جالبتری هم به ذهنتان خواهد رسید.

اینها با کاغذ خوردنی ساخته شده اند.

  • آرد برنج قهوه ای
  • نشاسته
  • کاسۀ کوچک
  • قاشق غذاخوری
  • بشقاب قابل استفاده در دستگاه میکروویو
  • بشقاب سه عدد
  • برچسب سه عدد
  • پوشش پلاستیکی
  • دستگاه میکروویو
  • مداد
  • خط کش
  • اختیاری:
  • نمک
  • رنگ خوراکی
  • کیسۀ پلاستیکی

کاغذ خوردنی زود خشک میشود. اگر وسط کار، خواستید کار را متوقف کنید باید آن را با ورقۀ پلاستیکی یا کیسۀ فریزر یا چیزی مثل آن بپوشانید تا خشک نشود.

تهیۀ کاغذ خوردنی

    • روی یک برچسب بنویسید “1” و آن را روی یک بشقاب بچسبانید. دو بشقاب دیگر را هم با برچسبهای “2” و “3” مشخص کنید. از بشقابی استفاده کنید که قابل استفاده در دستگاه مایکروویو باشد.
    • روی بشقاب را با یک روکش پلاستیکی بپوشانید و مثل تصویر شماره 2 آن را طوری بکشید که پلاستیک با کف بشقاب تماسی نداشته باشد.
      پوشش پلاستیکی روی بشقاب
  • دو قاشق غذاخوری آرد برنج و 1.5 قاشق غذاخوری آب و اگر دلتان خواست کمی نمک را در یک کاسه بریزید و خوب هم بزنید تا خمیر شُلی به دست بیاید. البته نمیتوان به این ماده خمیر گفت چون قَوامش مانند قوام عسل یا ماست باید باشد. این را در تصویر 3 مشاهده میکنید. اگر خمیر شما زیادی شُل شده باشد با اضافه کردن کمی آرد به قوامِ مناسب خواهید رسید. قوام هر سه نوع خمیر شما باید یکسان باشد.
خمیر برای کاغذ خوراکی
  • خمیر را روی پلاستیک بریزید و آن را طوری روی پلاستیک پَهن کنید که همۀ جای آن یکسان و ضخامت مساوی داشته باشد.
خمیر پهن شده روی پلاستیک که برای پخته شدن آماده است
  • بشقاب را در دستگاه میکروویو بگذارید و خمیر را به مدت 45 ثانیه حرارت دهید تا پخته و خشک شود. (توجه کنید که مدت زمان دقیق لازم برای این عمل به نوع و کارکرد دستگاه شما بستگی دارد. وقتی کاغذ مانند شکل 5 کاملاً خشک شود، این مرحله از کار تمام شده است.

به طور کلی غذا ها هنگام حرارت دیدن نباید با پلاستیک تماس داشته باشند اما اگر این اتفاق فقط گاهی بیفتد و مقدار غذایی که به این صورت گرم میشود کم باشد خطر آن قابل صرف نظر کردن است.

کاغذ خوردنی پس از خشک شدن در میکروویو
  • بگذارید کاغذ خنک شود.
  • با احتیاط کاغذ را از پلاستیک جدا کنید، مواظب باشید که کاغذتان پاره نشود و با حوصله این کار را انجام دهید. شاید لازم باشد که اول پلاستیک را از ظرف جدا کنید، آن را برگردانید و به آرامی پلاستیک را از نان جدا کنید. تصویر 6 کاغذ را بعد از جدا شدن نشان میدهد. کاغذ آماده شده را روی بشقاب با برچسب خودش بگذارید
کاغذ خوراکی آماده
  • حالا موقعدرست کردن کاغذ شمارۀ 2 است. مراحل 2 تا 8 را برای این مخلوط هم تکرار کنید اما این بار یک قاشق غذاخوری از آرد و 1 قاشق غذاخوری نشاسته و 1.5 قاشق غذاخوری آب اضافه کنید. اضافه کردن نمک هم مانند دفعۀ پیش به سلیقۀ خودتان مربوط است.
  • کاغذ شمارۀ 3 را هم با دستورالعمل قبل درست کنید، اما با 2 قاشق نشاسته و 1.5 قاشق غذاخوری آب. استفاده از نمک اختیاری است.
  • ممکن است برای رسیدن به نتیجه لازم باشد آزمایش خود را تکرار کنید اما برای این آزمایش، تکۀ کوچکی از کاغذ هم کافی خواهد بود. برای اطمینان از این که مقدار کافی کاغذ دارید شاید لازم باشد از هر یک از انواع کاغذهای خوراکی را دوبار درست کنید.

آمادگی برای امتحان کردنِ کاغذها

  • یک جدول مانند جدول شمارۀ 1 در دفترچه کارگاه خود رسم کنید.
 

کاغذ 1

کاغذ 2

کاغذ 3

 ساخت آسان

   

ظاهر

   

 نرمی سطح

   

 انعطاف

   

 مقاومت

   

 مقاوت کششی

   

 مزه

   

 مجموع  برای ——–

   

جدول 1. جدول داده ها برای ثبت خواص کاغذ خوراکی

  • به این فکر کنید که میخواهید از کاغذ خوراکی به چه منظوری استفاده کنید، برای تزئین کیک، پیچیدن دور آبنبات یا پیچیدن دور غذا؟ با توجه به کاربردی که برای کاغذ در نظر گرفته اید آیا خاصیت دیگری هم هست که باید در جدول بالا بیاید؟ اگر هست آن را به فهرست اضافه کنید. در پایین ترین ردیف به جای — مورد استفاده کاغذ را بنویسید. مثلا اگر کاغذ را برای تزئین کیک میخواهید در آخرین ردیف بنویسد: مجموع برای تزئین کیک. حالا آن خواصی از کاغذ را که به مورد استفاده شما مربوط میشود را مشخص کنید مثلا برای تزئین کیک، جدول شما به شکل زیر در خواهد آمد.
 

کاغذ 1

کاغذ 2

کاغذ 3

 ساخت آسان

   

ظاهر

   

 نرمی سطح

   

 انعطاف

   

 مقاومت

   

 مقاوت کششی

   

 مزه

   

 مجموع  برای همۀ مصارف

   

آسان برای رنگامیزی و نوشتن

   

مجموع برای تزئین کیک

   
    

جدول 2. مثالی برای ثبت داده های مربوط به خواص کاغذ به منظور خاص

  • برای هر کاربردی که در نظر دارید یک جدول جداگانه رسم کنید و مراحل بالا را در بارۀ آن جدول انجام دهید.

امتحان خواص کاغذهای خوراکی

  • حالا وقت آن رسیده که خواص هر یک از ورقه های ساخته شده را امتحان کنید و بهترین کاغذ را برای استفاده ای که در نظر دارید از روی امتیازات داده شده انتخاب کنید. البته دانشمندان به یکی دو بار امتحان و امتیازدهی قناعت نمیکنند. مثل در آزمایش ما از هر کاغذ ده دوازده تا میسازند و در مورد هر خاصیت همه را امتحان میکنند و از امتیازها مقدار متوسط را ثبت میکنند.
  • در مورد هر خاصیت به هر نان امتیاز بدهید. در مورد این که چرا خاصیت هر کاغذ با دیگری متفاوت است فکر کنید و نظر خود را در دفترچۀ کارگاه ثبت کنید.
  • برای امتیاز دهی در ردیف اول به این فکر کنید که درست کردن هر یک از کاغذها چقدر سخت بوده است. به سختی کار از یک تا 3 امتیاز بدهید. امتیاز 1 برای سخت، امتیاز 2 برای متوسط و امتیاز 3 برای آسان.
  • امتیاز دهی ردیف دوم: به ظاهر کاغذ نگاه کنید. به بهترین ظاهر امتیاز 3 و به بدترین امتیاز 1 بدهید. در دفترچۀ یادداشت خود دلیلهای خود را برای این که چرا یک کاغذ را زیباتر میدانید بنویسید. رنگ، شفافیت یا هر عامل دیگری که باعث میشود کاغذ زیباتر به نظر برسد را بنویسید. همواره کاربردی را که کاغذ را میخواهید برای آن استفاده کنید در نظر داشته باشید. ممکن است یک کاغذ برای کیک زیبا باشد اما برای پیچیدن دور غذا نه. هر چه در این مورد به نظرتان میرسد را در دفترچه کارگاه بنویسید.
  • ردیف سوم: انگشتهای خود را روی کاغذ بکشید و نرمی سطح آنها را با هم مقایسه کنید. به نرمترین امتیاز 3 و به زبرترین امتیاز 1 بدهید.
  • ردیف چهار: کاغذ را لوله کنید. کاغذی که لولۀ نازکتری میدهد انعطاف بیشتری دارد. به بیشترین انعطاف امتیاز 1 بدهید.
  • ردیف پنج: سعی کنید که از یک لبۀ کاغذ آن را پاره کنید (تصویر 7). به مقاوم ترین امتیاز 3 و به ضعیفترین امتیاز 1 بدهید.
پاره کردن کاغذ خوراکی

ردیف شش: وقتی یک کاغذ واقعی را با دو دست بگیرید و از دو طرف بکشید خواهید دید که کاغذ در مقابل کشش مقاومت میکند. برعکس؛ یک ورقۀ لاستیکی را اگر از دو طرف بکشید، کش میاید و طولش زیادتر میشود. از هر کاغد خوراکی که تهیه کرده اید یک قطعه مربع به عرض 5 سانتیمتر تهیه کنید. سعی کنید که را دو دست هر یک از این قطعات را از دو طرف بکشید (تصویر 8). سخت ترین را امتیاز 3 و نرمترین را امتیاز 1 بدهید.

امتحان مقاومت کششی کاغذ خوراکی
  • ردیف هفت: هر یک از کاغذهای خوراکی را مزه کنید. به خوشمزه ترین امتیاز 3 و به بدمزه ترین امتیاز 1 بدهید. باز هم یاداوری میکنیم که به کاربردی که برای استفاده از کاغذ خوراکی در نظر دارید توجه کنید. در بارۀ مزۀ کاغذها در دفترچۀ کارگاه بنویسید. راههایی که به نظرتان میرسد تا کاغذ خوشمزه تر شود را نیز بنویسید.
  • خصوصیات دیگری را که به جدول اضافه کرده اید را هم امتیاز بدهید. به بهترین 3 و به بدترین امتیاز 1 را اختصاص دهید. حالا کافی است امتیازات را برای هر یک از کاغذهای خوراکی جمع کنید و در ردیف پایینی یعنی ردیف “مجموع” حاصل جمع را بنویسید.

تحلیل داده ها

  • یکبار دیگر به کاربردی که برای استفاده از کاغذ در نظر گرفته اید را در نظر بگیرید و با توجه به این کاربرد یکبار دیگر به امتیازاتی که داده اید نگاه کنید. به امتیاز کل که در ردیف مجموع نوشته اید هم نگاه کنید. دلایل خود را برای این که هر یک از خاصیتها برای کاربرد مورد نظر شما مناسب است را در دفترچۀ کارگاه بنویسید.
  • از دیگران هم نظرخواهی کنید. ممکن است شما در آشپزی یا استفادۀ دیگری که در نظر دارید زیاد تجربه نداشته باشید. پس از تجربۀ دیگران استفاده کنید. آیا میتوانید نتایج تحلیلی خود را به صورت نمودار نمایش دهید؟
  • اگر هنوز در رسم نمودار مهارت ندارید برای هر خصوصیت یک نمودار رسم کنید. کاغذها را در محور افقی و امتیازها را در محور عمودی ثبت کنید. نمودارها را اسم گذاری کنید. تصویر 9 یک نمونه از یک نمودار را نشان میدهد. نممکن است نمودار شما با این نمودار متفاوت باشد.
  • اگر در رسم نمودار مهارت دارید، هر خاصیت را در محور افقی و امتیازهای آنها را در محور عمودی ثبت کنید اما برای هر کاغذ رنگ متفاوتی به کار ببرید.
نمونه نمودار نرمی سطح برای سه کاغذ خوراکی
  • از این داده ها چه نتیجه ای میگیرید؟ به کاربردها توجه کنید، آیا یک کاغذ برای همۀ مصارف مناسبتر از بقیه است؟
  • آیا از اول گمان میکردی که همین نتیجه را بگیرید؟ یا نتیجۀ داده ها با تصور اولیۀ شما متفاوت است؟
  • آیا گمان میکنید میتوانید برای استفاده مورد نظر خود، ترکیب بهتری بسازید؟ چگونه این کار را انجام میدهید؟ چرا فکر میکنید که راهی که انتخاب کرده اید نتیجۀ بهتری خواهد داشت؟
  • به ضخامت کاغذها دقت کنید. امکان اندازه گیری مستقیم این کاغذها به طور مستقیم وجود ندارد، اگر میکروسکوپ یا ذره بین قوی داشته باشید میتوانید ضخامت آنها را اندازه گیری کنید. همچنین میتوانید، یک قطعۀ 4 در 4 سانتیمتری را وزن کنید و با مقایسۀ وزن ضخامت کاغدها را با هم مقایسه کنید.
  • مواد سازنده را با موادی دیگر جایگزین کنید و آزمایش را تکرار کنید. از آرد گندم به جای آرد برنج یا از نشاستۀ ذرت به جای نشاستۀ سیب زمینی استفاده کنید. آیا اتفاق جدیدی میافتد؟ به دلایل تفاوتهایی که اتفاق افتاده فکر کنید و آنها را بنویسید؟
  • سعی کنید با رنگ خوراکی روی کاغذهایتان بنویسید. کدام یک نتیجۀ بهتری میدهد؟ این کاغذ که بهترین نتیجه را داده است برای چه استفاده ای مناسب است؟
  • زیر میکروسکوپ به گوشۀ نازکی از کاغذ خوراکی نگاه کنید؟ آیا میتوانید الیاف موجود در آن را مشاهده کنید؟ آیا تفاوتهایی که در زیر میکروسکوپ مشاهده میکنید، میتواند به شما راهنمایی کند که هر یک از کاغذها برای چه کاربردی مناسب تر است؟
  • کاغذهای دیگر که لزوماً خوراکی نیستند را هم امتحان کنید. مثلا این طرح هم شاید مورد علاقه شما باشد: (هایپر لینک)

گزلرش پروژه خود را برای ما بفرستید